İNSAN HAKLARI İL VE İLÇE KURULLARI

İnsan haklarının korunmasını sağlamak, ihlâl iddiaları hakkında gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve bunların sonuçlarını yetkili mercilere bildirmek; insan hakları ile ilgili olarak toplumu bilgilendirmek, idarenin uygulamalarında vatandaşlara hoşgörü ve nezaketle yaklaşılmasını temin etmek ve uygulayıcıları ve kamu görevlilerini eğitmek üzere 2 Kasım 2000 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan “İnsan Hakları Kurullarının Görev, Kuruluş ve Çalışmaları Esasları Hakkında Yönetmelik”le 81 il ve 831 ilçede İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulları oluşturulmuştur.

İnsan Hakları Kurulları, insan haklarının korunması ve geliştirilmesi çerçevesinde, gerek vatandaşlarla bireyler olarak, gerek sivil toplum kuruluşlarıyla genel düzeyde, temasları kolaylaştırmak ve işbirliğini arttırmak amacına yönelik olarak oluşturulmuştur. Bu bağlamda Kurulların, insan hakları bilincini yaygınlaştırmaya ve kamu görevlilerini insan hakları konularında eğitmeye yönelik etkinliklere ağırlık vermesi üzerinde önemle durulmaktadır.

İnsan Hakları İl ve İlçe Kurullarının görevleri:
a) İnsan hakları konusunda her türlü çalışmayı yaparak, gerek Kurul üyeleri, gerek uygulayıcılar ve gerekse vatandaşların bilinçlendirilmesini sağlamak ve bu amaçla çeşitli etkinlikler düzenlemek,
b) İllerde Bakanlık, valilik, il masası ve ilçe kurulları tarafından İl Kuruluna iletilen, ilçelerde de valilik, kaymakamlık, ilçe masası ve muhtarlardan İlçe Kuruluna getirilen konuları değerlendirmek,
c) Gerekli inceleme ve araştırma yapması için Valilik ve Kaymakamlık makamına öneride bulunmak,
d) İdarenin uygulamalarında vatandaşlara hoşgörü ve nezaketle yaklaşılması ve işkencenin önlenmesi için her türlü çalışmayı yapmak,
e) İnsan hakları konusunda personelin eğitilmesini sağlamak için kurs, konferans, seminer vb. etkinlikler düzenlemek,
f) İllerde üç ayda bir tüm çalışmaları özet olarak İnsan Hakları Başkanlığına, ilçelerde de üç ayda bir tüm çalışmaları valiliğe bildirmekle görevlidirler.
Ayrıca İnsan Haklarından sorumlu Devlet Bakanlığı'nın 29.03.2002 tarih ve B.02.0.İHB.-01/213 sayılı Genelgesi ile yürürlüğe konulan “İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulları Çalışma Usul ve Esasları ile Faaliyetlerine İlişkin Yönerge” ile Kurulların yukarıda sayılan görev ve faaliyetlerine ayrıntılı biçimde açıklık getirilmiştir.

İnsan Hakları İl ve İlçe Kurullarının yapısı:
İl ve İlçe Kurulları 01 Aralık 2000 tarihi itibariyle, Türkiye genelinde 81 İl ve 831 İlçede oluşturulmuştur. Halen bu Kurullarda toplam yaklaşık 11.500 üye görev yapmakta olup, bunlardan yaklaşık 6.500 üye kamu kesiminden ve 5.000 üye sivil toplumdan gelmektedir. Sivil toplumu temsil eden 5.000 üyenin 3.000'i meslek kuruluşlarından, 2.000'i gönüllü sivil toplum örgütlerinden temsilen katılmaktadırlar.

İl kurulunda 9 adet kamu görevlisi, 5 adet meslek odası temsilcisi ve değişik sayıda sivil toplum kuruluşu temsilcisi bulunmaktadır.
İl Kurulu, Vali veya görevlendireceği bir vali yardımcısının başkanlığında; Belediye Başkanı, (İl Belediye Başkanı veya Büyükşehir Belediye Başkanı), Varsa üniversite rektörleri veya bu konuda görevlendirecekleri öğretim üyesi veya elemanı, İl Emniyet Müdürü, İl Jandarma Komutanı, İl Sağlık Müdürü, İl Milli Eğitim Müdürü, Sosyal Hizmetler İl Müdürü, Kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan bir avukat veya hukukçu, Baro Temsilcisi, Tabip Odaları Temsilcisi, Ticaret ve Sanayi Odası Temsilcisi, Esnaf ve Sanatkarlar Birlik Başkanlığı Temsilcisi, Sivil toplum kuruluşlarından Vali tarafından çağrılacak üyeler, Basın kuruluşlarının kendi aralarından seçtiği bir temsilciden oluşur.
İlçe kurulunda 7 adet kamu görevlisi, 5 adet meslek odası temsilcisi ve değişik sayıda sivil toplum kuruluşu temsilcisi bulunmaktadır.
İlçe Kurulu Kaymakamın başkanlığında; İlçe Belediye Başkanı, İlçe Emniyet Müdürü, İlçe Jandarma Komutanı, Varsa fakülte veya yüksekokulun bu konuda görevlendirecekleri öğretim üyesi veya elemanı, İlçe Sağlık Grup Başkanı, İlçe Milli Eğitim Müdürü, İlgili köy veya mahalle muhtarları, Meslek odaları temsilcileri, (Şoför, Ticaret, Esnaf odası gibi), Sivil toplum kuruluşlarından Kaymakam tarafından çağrılacak üyeler, Basın kuruluşlarının kendi aralarında seçtiği bir temsilciden oluşur.

Vali veya Kaymakam gerekli gördüğü durumlarda ilgili kamu veya özel kuruluş temsilcilerini de toplantıya çağırabilir.

İl ve İlçe Kurulları ayda bir defa çağrısız olarak toplanmaktadır.
İl ve İlçe Kurulları üyelerini insan hakları konularında bilgilendirmek amacıyla Eylül 2001-Temmuz 2002 tarihleri arasında Türkiye genelinde 10 Bölge Eğitim Semineri düzenlenmiştir. Bu seminerler birer haftalık olup, 73 Vali Yardımcısı, 234 Kaymakam ile 103 sivil toplum kuruluşu üyesi, toplam 410 katılımcı yararlanmıştır.

İnsan hakları bilincinin yaygınlaştırılması amacıyla, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığının, İnsan Hakları Eğitimi On Yılı Ulusal Komitesi ile birlikte, Avrupa konseyi ve Avrupa Birliği Komisyonunun mali desteği ile hazırladığı “İnsan Hakları Bilincinin Geliştirilmesine Yönelik Ortak Proje” (2003-2004) yürürlüğe konulmuştur. Proje çerçevesinde sivil toplum örgütleri üyeleri ile medya mensupları için 10 bölge eğitim semineri yapılması, insan hakları uygulamalarıyla doğrudan ilgili kamu görevlileri için 7 bölge eğitim semineri düzenlenmesi ve İnsan Hakları İl ve İlçe Kurulu üyeleri için (Mülki idare amirleri ve sivil toplum örgütleri temsilcisi üyeler) AB ve AK ülkelerine 10 ayrı inceleme gezisi gerçekleştirilmesi gibi etkinlikler öngörülmektedir.